About LOFAR

Address

Oude Hoogeveensedijk 4
7991 PD Dwingeloo
The Netherlands
(+31) (0)521 595 100

Contact us

Astron

Initiator: ASTRON Netherlands Institute for Radio Astronomy

eu  SNN

This project was co-financed by the EU, the European Fund for Regional Development and the Northern Netherlands Provinces (SNN), and EZ/KOMPAS.

Eerste beelden van de hele hemel met nieuwe LOFAR antennestations

Astronomen en technici hebben samen de eerste beelden met zeer hoge kwaliteit geproduceerd met nieuwe LOFAR antennestations. De gegevens zijn opgenomen met 96 antennes verspreid over vier velden in het centrum van de LOFAR telescoop in Drenthe. Na transport over een speciale glasvezelverbinding naar de Rijksuniversiteit Groningen zijn ze verwerkt op de STELLA supercomputer. De kwaliteit van de uiteindelijke resultaten bevestigt het wetenschappelijk potentieel van LOFAR en vormt een belangrijk bewijs voor het definitieve ontwerp van de LOFAR stations. Dat ontwerp werd op 17 & 18 april in Assen voorgelegd aan een panel van experts in de Critical Design Review. Hier kreeg het project groen licht voor de constructiefase, die in de tweede helft van dit jaar zal beginnen. Deze week is zijn 120 astronomen uit alle delen van de wereld bij elkaar op een internationaal wetenschappelijk symposium georganiseerd door ASTRON om hun plannen met LOFAR te presenteren en te bespreken. Een actieve en groeiende gemeenschap van wetenschappers staat klaar om gebruik te gaan maken van deze telescoop, die een nieuw venster op het heelal gaat openen.

LOFAR (de "Low Frequency Array"), de grootste radio-telescoop ooit, wordt ontwikkeld door een consortium onder leiding van ASTRON, de Nederlandse stichting voor Astronomisch Onderzoek, een instituut van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, NWO. Uiteindelijk zal LOFAR bestaan uit 15.000 kleine antennes, verdeeld over 77 stations in Noord-Oost Nederland en net over de grens in Duitsland. De telescoop neemt waar op de laagste radio-frequenties die vanaf de aarde te meten zijn, tussen 10 en 240 MHz. Er zijn plannen voor een uitbreiding van de telescoop met antenne-stations op grotere afstanden: dieper in Duitsland, en ook in Engeland, Frankrijk, Zweden, Polen en Italië. Het eerste "Europese station" wordt nu in Effelsberg, vlakbij Bonn, gebouwd en heeft vorige maand de eerste metingen uitgevoerd ("first light", zoals dat in sterrenkundige kringen heet).
LOFAR is niet alleen een radio-telescoop maar een innovatief sensornetwerk waarin, naast de antennes voor astronomisch onderzoek, ook sensoren voor onderzoek in de geofysica en precisie landbouw zijn opgenomen.

De onderstaande afbeelding (Figuur 1) is het resultaat van 29 uur meten op 23 en 24 februari 2007 en laat de mogelijkheden van het huidige systeem zien. "Wat zo imposant is aan dit plaatje is het formidabele dynamisch bereik: naast een paar heel heldere objecten zien we ook nu al een heleboel veel zwakkere structuren. We kunnen haast niet wachten om de gegevens van een groter aantal LOFAR stations te ontvangen," zegt astronoom Ger de Bruyn, werkzaam bij ASTRON en hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen. De 96 antennes waarmee deze meting is gedaan werken op frequenties van 30-80 MHz, net onder de FM-radio band. Deze antennes zijn verdeeld over vier velden die op afstanden van 400 meter uit elkaar liggen (zie Figuur 2). Een tweede type antenne voor frequenties boven de FM-radio band (120-240 MHz) komt in de komende maanden beschikbaar. Speciale digitale elektronica op de antennevelden zorgt voor een eerste bewerking van de gegevens. Daarna worden de signalen getransporteerd naar een centrale supercomputer bij de Rijksuniversiteit Groningen, waar de gegevens van alle stations worden gecombineerd. Voor een succesvol wetenschappelijk resultaat is het van groot belang dat de juiste bewerkingen op de gegevens worden toegepast. Dit wordt mogelijk door nieuwe software, ontwikkeld door een sterk team van software programmeurs en -ontwikkelaars.

Het LOFAR project heeft vorige week in Assen een belangrijk evaluatiemoment gehad met de "Critical Design Review." Een panel van zeven experts op het gebied van antennes, digitale signaalverwerking, high performance computing en radio astronomie is zeer zorgvuldig door het ontwerp van de telescoop gelopen, heeft de antennevelden bezocht en de eerste resultaten bestudeerd. Zij kwamen tot de conclusie dat niets de bouw van de telscoop meer in de weg staat. Wel stellen ze vast dat het LOFAR team nog een paar mooie uitdagingen op zijn weg heeft. Deze liggen vooral op het gebied van calibratie en analyse software – gebieden die afhankelijk zijn van echte gegevens uit een significant gedeelte van LOFAR.

Deze week zijn 120 astronomen uit 15 landen bij elkaar in Emmen, op zo’n 20 km afstand van het centrum van LOFAR. Op een internationaal symposium georganiseerd door ASTRON bespreken zij een groot aantal wetenschappelijke experimenten die met LOFAR kunnen worden uitgevoerd. Een van de belangrijke onderwerpen is het meten van signalen van neutraal waterstof uit het vroege heelal. Sterrenkundigen verwachten met LOFAR het moment te zien waarop de eerste melkwegstelsels zich vormden, en er met de "Epoch of Reionization" een eind kwam aan de "Dark Ages" in het heelal. Andere onderwerpen zijn de studie van ver weg gelegen radio melkwegstelsels, variabele en andere plotseling optredende verschijnselen in het heelal, en de radiostraling van kosmische deeltjes en onze eigen zon. De grote belangstelling voor het symposium laat zien dat een actieve en groeiende gemeenschap van wetenschappers klaar staat om gebruik te gaan maken van de LOFAR telescoop, die een nieuwe venster op het heelal gaat openen.

LOFAR wordt gefinancierd door de Nederlandse overheid in het BSIK programma voor inter-disciplinair onderzoek ter bevordering van de kennis infrastructuur, door de Europese commissie, door het Europese fonds voor regionale ontwikkeling en door het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) in het kader van de EZ/KOMPAS regeling.

 

Contacts:
LOFAR: Michiel van Haarlem, LOFAR Managing Director, Oude Hoogeveensedijk 4, 7991 PD Dwingeloo – Phone: +31 (0)521 596 562. e-mail: haarlem [at] astron [dot] nl (haarlem [at] astron [dot] nl)

ASTRON: Marjan Tibbe, PR & Communication, Oude Hoogeveensedijk 4, 7991 PD Dwingeloo, tel. 0521 595162 / 06-21234243,
tibbe [at] astron [dot] nl (tibbe [at] astron [dot] nl)

ASTRON initiated LOFAR as a new and innovative effort to force a breakthrough in sensitivity for astronomical observations at radio-frequencies below 250 MHz. 
Development: Dripl | Design: Kuenst   © copyright 2020 Lofar