About LOFAR

Address

Oude Hoogeveensedijk 4
7991 PD Dwingeloo
The Netherlands
(+31) (0)521 595 100

Contact us

Astron

Initiator: ASTRON Netherlands Institute for Radio Astronomy

eu  SNN

This project was co-financed by the EU, the European Fund for Regional Development and the Northern Netherlands Provinces (SNN), and EZ/KOMPAS.

LOFAR picks up speed

EERSTE LOFAR INTERNATIONALE STATION START WAARNEMINGEN IN DUITSLAND

Het Max-Planck-Institut für Radioastronomie heeft nauw samengewerkt met ASTRON, het Nederlandse Instituut voor Radioastronomie, om het eerste internationale LOFAR radiotelescoop station te realiseren. LOFAR is het Low Frequency Array. ASTRON is de initiatiefnemer van LOFAR en bouwt momenteel stations in het centrale deel van LOFAR in Exloo, in het Noord-Oosten van Nederland. LOFAR is nu een internationaal project geworden dat telescoop stations zal gaan krijgen in meerdere Europese landen. Het eerste internationale LOFAR-station (IS-DE1) is geplaatst op het terrein van het Radio Observatorium Effelsberg, direct naast de 100-m radiotelescoop van het Max-Planck-Institut für Radioastronomie (MPIfR). Op 20 november jl. heeft in Effelsberg de formele overdracht van het station plaatsgevonden tussen vertegenwoordigers van ASTRON en MPIfR. Operationele metingen met dit station kunnen nu van start gaan.

LOFAR, het Low Frequency Array, is een compleet nieuw concept voor een radiotelescoop. Het is de eerste digitale radiotelescoop, die geen bewegende delen en motoren meer nodig heeft. Bij de lage frequenties tussen 20 en 80 MHz (kosmische radiostraling met golflengtes van enige meters) waarvoor LOFAR wordt ingezet, meet elke antenne van het LOFAR netwerk kosmische radiostraling uit de gehele hemel tegelijk. Richting en grootte van het gezichtsveld worden niet mechanisch, zoals bij een conventionele radiotelescoop, maar elektronisch gestuurd tussen de 96 aparte antennes binnen een station en tussen de verschillende stations onderling. LOFAR zal ook gaan waarnemen tussen 120 en 240 MHz. Een centrale supercomputer (IBM BlueGene/L bij de Universiteit van Groningen) ontvangt alle digitale signalen en combineert deze. Daardoor kan men met LOFAR naar meerdere richtingen tegelijk "kijken" en tegelijkertijd verschillende waarneemprojecten uitvoeren. Dit verbetert de productiviteit van het instrument aanzienlijk.

LOFAR is ontwikkeld door ASTRON, dat het eerste LOFAR station (CS1) sinds vorig jaar in bedrijf heeft. ASTRON zal de komende twee jaar minimaal 36 stations in Nederland gaan uitrollen met meer dan 25.000 individuele antennes.

Om de structuren aan de hemel met LOFAR gedetailleerd te onderzoeken, en een hoekoplossend vermogen van beter dan een boogseconde te bereiken, worden de stations in Nederland en Duitsland over de grenzen heen verbonden met snelle glasvezelnetten. Dit zal de komende jaren ook in andere Europese landen gebeuren, bijvoorbeeld in Groot-Brittannië, Frankrijk en Zweden. In Effelsberg is in november 2007 een belangrijke stap gezet: een glasvezelverbinding tussen het Radio Observatorium Effelsberg en het Max-Planck Instituut in Bonn. Vervolgens is de aansluiting op het Duitse hogesnelheids-datanet gerealiseerd voor doorvoer van de gegevens naar de IBM BlueGene supercomputer in Groningen.

De in afbeelding 1 getoonde radiokaart van de hele hemel is uitsluitend met de antennes van het LOFAR station in Effelsberg opgenomen. In één seconde meettijd is het gelukt de complete hemel op lange radio golflengtes waar te nemen en daarin zowel de vorm van de Melkweg als ook enkele sterke afzonderlijke radiobronnen (Cygnus A, Cassiopeia A) terug te vinden. Deze meting van 29 oktober 2007 markeert het "First Light" voor het LOFAR station in Effelsberg; het begin van de astronomische metingen met dit station. Hiermee wordt gelijk ook de geschiktheid van LOFAR aangetoond om snel optredende veranderlijke fenomenen -waar ook aan de hemel- te detecteren.

Op dinsdag 20 november heeft de officiële overdracht plaatsgevonden van het LOFAR station Effelsberg. Dit station is dus het eerste internationale station van het LOFAR project (met afkorting IS-DE1) en na het Nederlandse station CS1 het tweede LOFAR station on-line. Tijdens een bezoek aan het Radio Observatorium Effelsberg ondertekenden Mark Bentum (ASTRON), rollout manager van het LOFAR project uit Nederland, en Wolfgang Reich, LOFAR projectleider in het MPIfR, het overdracht-protocol. De verdere samenwerking tussen ASTRON en het MPIfR in alle technische en wetenschappelijke aspecten van het project zal plaats vinden in het kader van een al in 2006 ondertekend Memorandum of Understanding.

Na het begin van de metingen met het LOFAR station Effelsberg is het nog slechts een kwestie van tijd voordat, ten behoeve van de gedetailleerde bestudering van het heelal in radiostraling, routinematig metingen zullen worden gedaan met een hoog hoekoplossend vermogen, verkregen door verbinding van de verschillende LOFAR stations via snelle dataverbindingen. De onderzoekers in het MPIfR zijn met name geïnteresseerd in magnetische fenomenen in het heelal en hebben de leiding van deze onderzoeksgroep op zich genomen. Met LOFAR begint een nieuw tijdperk in het onderzoek naar het heelal op lange golflengtes. LOFAR zal astronomen uit de hele wereld aantrekken die graag dit nog weinig onderzochte frequentiebereik willen bestuderen, variërend van hoog-energetische fenomenen in de bovenste lagen van de aardatmosfeer, via de nabije planeten, tot aan de zeer ver verwijderde sterren en melkwegstelsels die zich op de vroegst waarneembare tijden in het heelal gevormd hebben.

Meer Informatie:

Rene Vermeulen, directeur Radiosterrenwacht ASTRON, Oude Hoogeveensedijk 4, 7991 PD Dwingeloo, tel. 0521 595100,
rvermeulen [at] astron [dot] nl (rvermeulen [at] astron [dot] nl).

LOFAR wordt gefinancierd door de Nederlandse overheid in het BSIK programma voor inter-disciplinair onderzoek ter bevordering van de kennis infrastructuur, door de Europese commissie, door het Europese fonds voor regionale ontwikkeling en door het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) in het kader van de EZ/KOMPAS regeling.

ASTRON initiated LOFAR as a new and innovative effort to force a breakthrough in sensitivity for astronomical observations at radio-frequencies below 250 MHz. 
Development: Dripl | Design: Kuenst   © copyright 2020 Lofar